माळरानाचे नंदनवन: सुमनबाई गायकवाड यांची फळबागेतून लखपती होण्याकडे यशस्वी वाटचाल!

भोकर (जि. नांदेड) येथील जिद्दी शेतकरी महिला सौ. सुमनबाई दिगंबर गायकवाड यांनी माळरानावर आपल्या कष्टातून आणि कृषी विभागाच्या मार्गदर्शनातून फळबागेचे नंदनवन फुलवले आहे.

आव्हानात्मक शेतीला दिले स्वप्नांचे रूप

भोकर परिसरातील माळरानावर शेती करणे तसे आव्हानात्मक, परंतु सुमनबाईंनी या आव्हानाचे रूपांतर संधीत केले. उराशी स्वप्न घेऊन त्यांनी फळबागेसाठी खड्डे खोदणे, काळी माती व शेणखत भरून जमिनीचा पोत सुधारणे आणि पाण्याची शाश्वत सोय करणे ही कामे जिद्दीने पूर्ण केली. ‘पाण्याशिवाय शेती नाही आणि कष्टाशिवाय पाणी नाही’ हे सूत्र त्यांनी यथार्थ करून दाखवले.

फळबागेतील यशस्वी प्रयोग

सुमनबाईंनी सुरुवातीला पेरू आणि आंब्याची लागवड करून प्रयोगाला सुरुवात केली:

• पेरू शेती: घनदाट लागवड पद्धतीने (अडीच एकरात १,६६६ झाडे) त्यांनी लागवड केली. पहिल्याच वर्षी त्यांना यातून १० लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळाले.

• आंबा शेती: दोन एकरमध्ये १,३०० झाडांची अति-घनदाट लागवड केली. ५ वर्षांनंतर आता या बागेतून त्यांना ५ लाख रुपयांचे भरीव उत्पन्न मिळत आहे.

• विविधता: पेरू आणि आंब्याच्या उत्पन्नातून त्यांनी १,००० सिताफळांची लागवड केली असून, आता शेतात फणस, मसाला आणि वेलचीची झाडेही लावली आहेत.

शासकीय योजनांचे बळ

गायकवाड कुटुंबाने शेतीसाठी शासनाच्या विविध योजनांचा प्रभावी लाभ घेतला:

• डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना: विहिरीसाठी लाभ मिळाला, ज्यामुळे पाण्याचा प्रश्न कायमस्वरूपी सुटला.

• सोलार पंप: ‘मेडा’अंतर्गत ९५% सबसिडीवर ५ एचपीचा सोलार पंप मिळवला.

• पंतप्रधान सूक्ष्म सिंचन योजना: ठिबक सिंचनाचा लाभ घेतला.

• इतर: एमआरजीएस अंतर्गत पेरू लागवड आणि मिनी ट्रॅक्टर योजनेचा लाभ घेऊन शेतीचे यांत्रिकीकरण केले.

कौटुंबिक साथ आणि आधुनिक ओळख

या प्रवासात सुमनबाईंचे पती दिगंबर गायकवाड आणि मुलगा नंदकिशोर यांनी मोलाची साथ दिली. एमपीएससीचा अभ्यास करणाऱ्या नंदकिशोर यांनी कोरोना काळात शेतीला जवळ केले आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतीचा विस्तार केला. आता हे कुटुंब ‘अहिल्याबाई होळकर रोपवाटिका योजने’ अंतर्गत रोपविक्रेते बनले असून, पंचक्रोशीतील शेतकऱ्यांना फळांची रोपे पुरवत आहेत.

शेतकऱ्यांसाठी आदर्श

नैसर्गिक आपत्ती (गारपीट) येऊनही हार न मानता हे कुटुंब पुन्हा जोमाने उभे राहिले आहे. सुमनबाईंचे शेत आज परिसरातील शेतकऱ्यांसाठी एक आदर्श अभ्यासकेंद्र बनले आहे. “हिंमत हारायची नाही आणि कष्टाला कमी पडायचे नाही,” हा मंत्र त्या इतर शेतकऱ्यांनाही देत आहेत.

सुमनबाई गायकवाड यांची ही यशोगाथा हे सिद्ध करते की, योग्य नियोजन, शासकीय योजनांचा लाभ आणि जिद्द असेल तर माळरानही सोन्यासारखे पिकू शकते!

संकलन: विनोद रापतवार, जिल्हा माहिती अधिकारी, नांदेड.