सूक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योग: शेतकऱ्यांच्या प्रगतीचा नवा मार्ग!

शेतकऱ्यांच्या मालाला योग्य भाव मिळवून देण्यासाठी आणि ग्रामीण भागातील बेरोजगारी दूर करण्यासाठी ‘प्रधानमंत्री सूक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योग योजना’ (PMFME) एक वरदान ठरत आहे.

ग्रामीण भागातील तरुणांनी नोकरीच्या मागे न लागता ‘नोकरी देणारे’ बनावे, या उद्देशाने केंद्र शासनाने ही महत्त्वाकांक्षी योजना सुरू केली आहे. कृषी विभागाच्या माध्यमातून या योजनेची प्रभावी अंमलबजावणी केली जात आहे.

योजनेची गरज आणि महत्त्व

शेतकऱ्यांनी पिकवलेल्या नाशवंत मालाला अनेकदा बाजारात योग्य भाव मिळत नाही. अशा मालावर प्रक्रिया करून त्यातून मूल्यवर्धित उत्पादने तयार केल्यास शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान टळते. देशातील ६६% अन्नप्रक्रिया उद्योग ग्रामीण भागात असून, त्यापैकी ८०% उद्योग हे कौटुंबिक स्वरूपाचे आहेत. या उद्योगांमुळे ग्रामीण भागातून होणारे शहरांकडे स्थलांतर रोखण्यास मदत होत आहे.

योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये

• आर्थिक भागीदारी: या योजनेचा खर्च केंद्र आणि राज्य सरकारमध्ये ६०:४० या प्रमाणात विभागलेला आहे.

• कालावधी: सन २०२०-२१ ते २०२४-२५ या पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी ही योजना राबविली जात आहे.

• एक जिल्हा, एक उत्पादन (ODOP): या धर्तीवर उद्योगांना विशेष चालना दिली जात आहे.

योजनेची मुख्य उद्दिष्टे

१. नवीन आणि सध्या कार्यरत असलेल्या सूक्ष्म अन्न प्रक्रिया उद्योगांची पतपुरवठा क्षमता वाढवणे. २. उत्पादनांचे ब्रँडिंग आणि मार्केटिंग अधिक बळकट करून त्यांना जागतिक पुरवठा साखळीशी जोडणे. ३. साठवणूक, पॅकेजिंग आणि प्रक्रिया सुविधा यांसारख्या सामाईक सेवांचा लाभ मिळवून देणे. ४. अन्न प्रक्रिया क्षेत्रातील संशोधन व प्रशिक्षण संस्थांचे बळकटीकरण करणे.

लाभार्थ्यांसाठी प्रशिक्षण

या योजनेअंतर्गत कर्ज मंजूर झालेल्या लाभार्थ्यांना ५० तासांचे, तर या उद्योगात कार्यरत असलेल्या कामगारांना २४ तासांचे विशेष प्रशिक्षण संबंधित जिल्हास्तरीय प्रशिक्षण संस्थेद्वारे दिले जाते.

कसा करावा अर्ज?

इच्छुक तरुण आणि शेतकरी खालील अधिकृत पोर्टलवर जाऊन अर्ज करू शकतात:

• वैयक्तिक व गट लाभार्थ्यांसाठी: www.pmfme.mofpi.gov.in

• बीजभांडवलासाठी (ग्रामीण): www.nrlm.gov.in

• बीजभांडवलासाठी (शहरी): www.nulm.gov.in

ग्रामीण भागातील तरुणांनी आणि शेतकऱ्यांनी या योजनेचा लाभ घेऊन आत्मनिर्भर होण्याच्या दिशेने पाऊल टाकावे आणि स्वतःचा अन्न प्रक्रिया उद्योग उभारून आर्थिक संपन्नतेकडे वाटचाल करावी, असे आवाहन कृषी विभागाद्वारे करण्यात येत आहे.

संकलन: कृषी विभाग.