स्पर्धा परीक्षा करणाऱ्यांसाठी उपयुक्त; चालू घडामोडी: २२ फेब्रुवारी २०२५
1) भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाने कैद्यांच्या सुटकेबाबत निर्णय दिला आहे. न्यायालयाने राज्यांना कैद्यांची सुटका लवकरात लवकर करण्याचा आदेश दिला आहे, जरी त्यांनी सुटकेसाठी अर्ज सादर केला नसला तरी. अर्ज आवश्यक असलेल्या पूर्वीच्या निर्णयांपेक्षा हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. तुरुंगातील गर्दी कमी करणे आणि पात्र कैद्यांना समान वागणूक देण्याची हमी देणे हे या निर्णयाचे उद्दिष्ट आहे.
2)भारत सरकारने अलीकडेच त्यांच्या प्रशिक्षण कार्यक्रमात सुधारणा करून वंचित पार्श्वभूमीतील तरुणांसाठी शैक्षणिक संधी वाढवल्या आहेत. अनुसूचित जाती (SC) आणि इतर मागासवर्गीय (OBC) सोबत, PM CARES योजनेअंतर्गत येणारी मुले आता या सुधारित उपक्रमांतर्गत लाभांसाठी पात्र आहेत. सहाव्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान त्याची स्थापना झाल्यापासून, हा कार्यक्रम PM CARES प्राप्तकर्त्यांना उत्पन्न आणि जातीच्या मर्यादांपासून मुक्त करण्यासाठी बदलला आहे.
3)आसाममधील सर्वात मोठी आदिवासी लोकसंख्या असलेल्या मिसिंग जमातीने अलिकडेच अली आय लिगांग उत्सव साजरा केला. मिसिंग लोकांच्या कृषी रीतिरिवाजांमध्ये खोलवर रुजलेला हा कार्यक्रम लागवडीच्या हंगामाच्या सुरुवातीची घोषणा करतो. फागुन महिन्याच्या पहिल्या बुधवारी आयोजित केलेला हा कार्यक्रम जमातीच्या समृद्ध कृषी परंपरा आणि सांस्कृतिक वारशाचा सन्मान करतो.
4)भारत आणि बांगलादेश दोघांसाठीही एक महत्त्वाचा जलमार्ग असलेली तीस्ता नदी पुन्हा एकदा राजनैतिक तणावाचे केंद्रबिंदू बनली आहे. बांगलादेशने तिस्ता नदी व्यापक व्यवस्थापन आणि पुनर्संचयित प्रकल्पासाठी चीनची मदत मागितली आहे. या कृतीमुळे दक्षिण आशियातील चीनच्या वाढत्या प्रभावाबद्दल नवी दिल्लीत भीती निर्माण झाली आहे.
5)भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाने भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) सोबत १४९ सॉफ्टवेअर डिफाईन्ड रेडिओ (SDR) साठी करार केला आहे. १२२०.१२ कोटी रुपयांचा हा करार २० फेब्रुवारी २०२५ रोजी अंतिम झाला. भारतीय तटरक्षक दलाच्या (ICG) ऑपरेशनल क्षमता सुधारण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे आणि सागरी सुरक्षा आणि स्वदेशी संरक्षण उत्पादनासाठी सरकारच्या प्रमुख उद्दिष्टांशी सुसंगत आहे.
6)एनव्हीडियाने जैविक संशोधनासाठी समर्पित सर्वात मोठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली इव्हो २ विकसित केली. २०२५ मध्ये अनावरण झालेल्या या तंत्रज्ञानाचा उद्देश औषध आणि अनुवंशशास्त्रात परिवर्तन घडवणे आहे. इव्हो २ सर्व प्रकारच्या जीवनातील अनुवांशिक ब्लूप्रिंट वाचू शकते आणि डिझाइन करू शकते. यामध्ये सुमारे १२८,००० प्रजातींमधील ९ ट्रिलियन पेक्षा जास्त अनुवांशिक माहितीचा वापर केला जातो. ही पद्धत मोठ्या डेटासेटमधील नमुने ओळखून संशोधनात परिवर्तन घडवून आणण्याचे आश्वासन देते ज्यांचे मॅन्युअली मूल्यांकन करण्यासाठी वर्षानुवर्षे लागतील.
7)केरळ सरकारने नयनामृतम २.० जारी केले आहे. एआय-सहाय्यित दीर्घकालीन डोळ्यांच्या आजाराच्या तपासणीसाठी हा जगातील पहिला सरकार-नेतृत्वाखालील प्रकल्प आहे. नयनामृतम १.० च्या यशानंतर हा प्रकल्प सुरू झाला आहे. या उपक्रमाचा उद्देश संपूर्ण राज्यात लवकर निदान आणि दर्जेदार डोळ्यांच्या काळजीची उपलब्धता वाढवणे आहे.
8)मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांच्या नेतृत्वाखालील नव्याने स्थापन झालेल्या दिल्ली मंत्रिमंडळाने आयुष्मान भारत योजना लागू करण्यासाठी हालचाली सुरू केल्या आहेत. त्यांच्या पहिल्या बैठकीत घेतलेला हा निर्णय भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) निवडणूक अजेंड्याशी सुसंगत आहे. दिल्लीतील रहिवाशांसाठी आरोग्यसेवा उपलब्धता सुधारण्याचा या उपक्रमाचा हेतू आहे, ज्यामध्ये एकूण ₹१० लाखांचे कव्हर मिळेल.